Święty Franciszek z Asyżu urodził się pod koniec XII wieku w zamożnej rodzinie kupieckiej, ale po okresie młodzieńczych ambicji wybrał ubóstwo, modlitwę i życie według Ewangelii. Założyciel wspólnoty Braci Mniejszych zmarł 3 października 1226 roku w Porcjunkuli, a Kościół wspomina go liturgicznie 4 października. W 2026 roku jego postać zyskała dodatkowy wymiar: 800. rocznica śmierci stała się okazją do ogłoszenia specjalnego Roku Świętego Franciszka, poświęconego jego duchowości, pokojowi i ewangelicznemu stylowi życia, Santeos.pl podaje.
Kim był św. Franciszek z Asyżu?
Franciszek urodził się w Asyżu około 1181 roku jako Giovanni di Pietro di Bernardone. Jego ojciec był zamożnym kupcem, a młody Franciszek początkowo nie stronił od wygodnego życia i marzył o karierze rycerskiej. Wojna między Asyżem a Perugią w 1202 roku zakończyła się dla niego niewolą i chorobą, a kolejne lata przyniosły stopniową zmianę sposobu patrzenia na własne życie. Oficjalna chronologia życia Franciszka wskazuje właśnie ten okres jako początek długiego procesu nawrócenia.
Przełom wiązał się między innymi z kontaktem z trędowatymi, modlitwą w zniszczonym kościele San Damiano oraz rezygnacją z dotychczasowego statusu społecznego. W 1206 roku Franciszek zaczął odbudowywać okoliczne kościoły i prowadzić życie oparte na pracy, modlitwie oraz służbie potrzebującym. Nie chodziło jedynie o zmianę warunków materialnych, lecz o całkowitą reorganizację życia wokół Ewangelii.
Dla Franciszka ubóstwo nie było celem samym w sobie, lecz sposobem uwolnienia się od tego, co mogło przesłaniać relację z Bogiem i drugim człowiekiem.
W 1208 roku zaczęli do niego dołączać pierwsi towarzysze. Rok później Franciszek udał się z jedenastoma braćmi do Rzymu, gdzie papież Innocenty III zaakceptował ich sposób życia. W 1223 roku Honoriusz III zatwierdził ostateczną regułę Zakonu Braci Mniejszych, a wspólnota franciszkańska była już obecna poza granicami Italii.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| ok. 1181 | narodziny Franciszka w Asyżu |
| 1202 | wojna z Perugią i niewola |
| 1205–1206 | okres decydującego nawrócenia |
| 1209 | aprobata sposobu życia pierwszych braci |
| 1223 | zatwierdzenie reguły przez Honoriusza III |
| 1224 | otrzymanie stygmatów na La Vernie |
| 1226 | śmierć w Porcjunkuli |
| 1228 | kanonizacja przez Grzegorza IX |
Na czym polegało nawrócenie św. Franciszka?
Życie św. Franciszka zmieniało się stopniowo. Jednym z najbardziej charakterystycznych wydarzeń było jego spotkanie z trędowatymi, których wcześniej się obawiał i unikał. Później sam pisał o tym doświadczeniu jako o ważnym punkcie swojej przemiany. Służba ludziom odrzuconym społecznie stała się dla niego praktycznym sprawdzianem tego, czy Ewangelia rzeczywiście wpływa na codzienne decyzje.
Drugim ważnym miejscem było San Damiano. Franciszek modlił się tam przed krucyfiksem i prosił o światło potrzebne do rozeznania swojego powołania. Franciszkańska tradycja zachowała modlitwę przed krzyżem jako jeden z autentycznych tekstów związanych ze świętym; jej treść koncentruje się na wierze, nadziei, miłości, rozeznaniu i wypełnianiu woli Boga.
„Najwyższy, chwalebny Boże, rozjaśnij ciemności mego serca” – to początek tradycyjnej modlitwy Franciszka przed krucyfiksem.
Wybór ubóstwa można zestawić ze słowami Jezusa: „Błogosławieni ubodzy w duchu” (Mt 5,3). Ważny był też fragment o rozesłaniu uczniów bez zabezpieczeń materialnych (Mt 10,7-10). Franciszek nie traktował tych słów wyłącznie symbolicznie. Próbował zbudować na nich konkretny sposób życia wspólnoty.
Duchowość franciszkańska wpłynęła później na wiele postaci Kościoła. Na santeos.pl można poznać także życie i modlitwy św. Antoniego, który w XIII wieku wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych i stał się jednym z najbardziej znanych franciszkanów.
Jak modlił się św. Franciszek?
Modlitwa św. Franciszka była mocno związana z Pismem Świętym, osobą Chrystusa oraz uwielbieniem Boga. Katechizm Kościoła Katolickiego w punktach 2559–2565 opisuje modlitwę jako relację człowieka z Bogiem i wskazuje pokorę jako jej fundament. Ten sposób rozumienia modlitwy dobrze współgra z zachowanymi pismami Franciszka, w których wielokrotnie pojawia się postawa zależności od Boga, wdzięczności i uwielbienia.
Franciszek pozostawił kilka tekstów modlitewnych i pieśni. Należą do nich modlitwa przed krucyfiksem w San Damiano, „Uwielbienie Boga Najwyższego”, „Pozdrowienie Błogosławionej Maryi Dziewicy” oraz „Pieśń stworzeń”, nazywana również „Pieśnią słoneczną”. Ta ostatnia powstawała pod koniec jego życia, kiedy stan zdrowia Franciszka był już bardzo zły.
W modlitwie świętego powtarzają się przede wszystkim:
- uwielbienie Boga jako Stwórcy;
- prośba o wiarę, nadzieję i miłość;
- pragnienie rozpoznania woli Boga;
- wdzięczność za stworzenie;
- wezwanie do pokoju i pojednania;
- skupienie na Chrystusie ukrzyżowanym.
Franciszkańska modlitwa nie odcina się od codzienności: prowadzi od kontemplacji do działania, przebaczenia, służby i odpowiedzialności za innych.
Warto przy tym odróżnić autentyczne pisma Franciszka od tekstów przypisywanych mu znacznie później. Popularna modlitwa zaczynająca się od słów „Panie, uczyń mnie narzędziem Twojego pokoju” nie została napisana przez Franciszka. Jej najstarsza znana wersja pochodzi z początku XX wieku, choć treść dobrze odpowiada franciszkańskiej duchowości pokoju.
Osoby szukające regularnej formy modlitwy mogą sięgnąć również po przewodnik jak odmawiać różaniec krok po kroku. Różaniec jest inną formą pobożności niż modlitwy franciszkańskie, ale podobnie prowadzi przez konkretne wydarzenia z życia Chrystusa i zachęca do spokojnej medytacji.
Co oznaczają stygmaty św. Franciszka?
Najbardziej znanym nadzwyczajnym wydarzeniem w biografii Franciszka są stygmaty św. Franciszka. Według tradycji franciszkańskiej otrzymał je w 1224 roku podczas pobytu na górze La Verna, gdzie przebywał na modlitwie i poście. Na jego ciele pojawiły się znaki odpowiadające ranom Chrystusa ukrzyżowanego. Wydarzenie stało się jednym z najważniejszych motywów późniejszej ikonografii świętego.
Franciszek nie traktował znaków na ciele jako powodu do publicznego wyróżnienia. W duchowości zakonu interpretuje się je przede wszystkim w kontekście jego wieloletniej koncentracji na Chrystusie, Męce Pańskiej i naśladowaniu Ewangelii. Zmarł około dwa lata później po długim okresie chorób, w tym poważnych problemów ze wzrokiem.
Stygmaty na La Vernie tradycja franciszkańska odczytuje jako znak szczególnego upodobnienia Franciszka do Chrystusa ukrzyżowanego, a nie jako cel jego praktyk religijnych.
Z postacią Franciszka wiążą się również opowieści o kazaniu do ptaków, spotkaniu z wilkiem z Gubbio i niezwykłej relacji ze światem stworzenia. Część tych historii pochodzi z tradycji hagiograficznej i nie powinna być przedstawiana na równi z dobrze udokumentowanymi datami jego życia. W przypadku opisów cudów i legend franciszkańskich istotne jest rozróżnienie między przekazem religijnym a możliwym do odtworzenia faktem historycznym.
Kiedy obchodzone jest wspomnienie św. Franciszka i czego jest patronem?
Liturgiczne wspomnienie Franciszka przypada 4 października, czyli dzień po jego śmierci. Konferencja Episkopatu Polski potwierdza tę datę w kalendarzu wydarzeń związanych ze świętym. (episkopat.pl) Franciszek zmarł wieczorem 3 października 1226 roku w Porcjunkuli, a 16 lipca 1228 roku papież Grzegorz IX ogłosił go świętym.
Franciszek jest szeroko kojarzony ze zwierzętami, pokojem, ubogimi i troską o stworzenie. Formalnie Jan Paweł II ogłosił go w 1979 roku niebieskim patronem ekologów, wskazując na jego sposób postrzegania przyrody jako daru Stwórcy. To właśnie z „Pieśni stworzeń” pochodzą obrazy brata Słońca, siostry Księżyca czy siostry Matki Ziemi.
W 2026 roku przypada 800. rocznica śmierci świętego. Papież Leon XIV ogłosił okres od 10 stycznia 2026 do 10 stycznia 2027 roku Rokiem Świętego Franciszka, a Penitencjaria Apostolska określiła warunki uzyskania odpustu zupełnego podczas pielgrzymowania do miejsc franciszkańskich. Szczegóły zawiera oficjalna informacja o Roku Świętego Franciszka.
Gdzie znajdują się najważniejsze miejsca związane ze św. Franciszkiem?
Najważniejszym celem pielgrzymek jest Asyż. W Bazylice św. Franciszka znajduje się grób świętego, którego szczątki przeniesiono tam 25 maja 1230 roku. W mieście i jego okolicach zachowało się jednak znacznie więcej miejsc przypominających konkretne etapy jego życia.
- Asyż – rodzinne miasto Franciszka i miejsce jego grobu.
- San Damiano – kościół związany z początkiem nawrócenia i modlitwą przed krucyfiksem.
- Porcjunkula – mała kaplica związana z początkiem wspólnoty Braci Mniejszych i miejscem śmierci Franciszka.
- Greccio – miejsce bożonarodzeniowego wydarzenia z 1223 roku, z którego wywodzi się franciszkańska tradycja żywego żłóbka.
- La Verna – góra i sanktuarium związane ze stygmatami z 1224 roku.
Pielgrzymowanie śladami Franciszka łączy jego biografię z miejscami, w których podejmował najważniejsze decyzje dotyczące modlitwy, ubóstwa i wspólnoty.
Dla polskiego czytelnika ciekawym rozwinięciem tematu jest także historia św. Maksymiliana Kolbego. Polski franciszkan żył siedem stuleci później, jednak również budował swoje powołanie w ramach tradycji zapoczątkowanej w Asyżu.
Wniosek
Historia Franciszka nie sprowadza się do sympatycznego obrazu świętego otoczonego zwierzętami. Jego życie obejmowało doświadczenie wojny, choroby, radykalną zmianę własnych planów, służbę trędowatym, rozwój wspólnoty, intensywną modlitwę i ostatnie lata naznaczone cierpieniem. Zobacz jego autentyczne modlitwy, przeczytaj „Pieśń stworzeń” i porównaj ich treść z fragmentami Ewangelii, które inspirowały franciszkański sposób życia.
FAQ – najczęstsze pytania o św. Franciszka
Kiedy jest dzień św. Franciszka z Asyżu?
Kościół katolicki obchodzi jego wspomnienie 4 października. Franciszek zmarł wieczorem 3 października 1226 roku w Porcjunkuli. W tradycji franciszkańskiej wieczór poprzedzający wspomnienie jest związany z Transitus, czyli liturgiczną pamięcią jego przejścia ze śmierci do życia wiecznego.
Czy św. Franciszek jest patronem zwierząt?
Franciszek jest powszechnie kojarzony ze zwierzętami i całym światem stworzenia. Formalny tytuł nadany mu przez Jana Pawła II w 1979 roku brzmi jednak: niebieski patron ekologów. Związek ze zwierzętami wyrasta między innymi z jego „Pieśni stworzeń” oraz późniejszej tradycji hagiograficznej.
Czy modlitwę „Panie, uczyń mnie narzędziem Twojego pokoju” napisał Franciszek?
Nie. Tekst pojawił się dopiero na początku XX wieku, a jego autor pozostaje nieznany. Z Franciszkiem zaczęto łączyć go później, ponieważ przesłanie modlitwy o pokoju, przebaczeniu i miłości dobrze odpowiada jego duchowości.
Gdzie znajduje się grób św. Franciszka?
Grób znajduje się w Bazylice św. Franciszka w Asyżu. Szczątki świętego przeniesiono tam w 1230 roku. Asyż pozostaje głównym miejscem pielgrzymowania związanym z franciszkańską duchowością, obok Porcjunkuli, San Damiano, Greccio i La Verny.
O co można modlić się za wstawiennictwem św. Franciszka?
W tradycji katolickiej wierni proszą go między innymi o pokój, pojednanie, prostotę życia, właściwy stosunek do dóbr materialnych oraz szacunek dla stworzenia. W 2026 roku przesłanie pokoju znalazło się również w centrum obchodów 800-lecia jego śmierci. Święty Franciszek z Asyżu pozostaje przede wszystkim przewodnikiem dla tych, którzy chcą łączyć modlitwę z konkretnym życiem według Ewangelii.
