Renta wdowia może w przyszłości stać się świadczeniem uzależnionym od dochodu, jeśli ustawodawca zdecydowałby się wykorzystać rekomendację przedstawioną przez Forum Obywatelskiego Rozwoju i Warsaw Enterprise Institute. Autorzy raportu dotyczącego finansów publicznych proponują, aby wsparcie było mocniej kierowane do mniej zamożnych wdów i wdowców, zamiast przysługiwać na obecnych zasadach wszystkim osobom spełniającym kryteria ustawowe, Santeos.pl podaje, powołując się nа polsatnews.pl.
Na razie nie jest to jednak projekt rządowy ani przyjęta zmiana prawa. Obowiązujące przepisy nie przewidują kryterium dochodowego, a rząd zabezpieczył finansowanie renty wdowiej także na 2027 rok, kiedy udział drugiego świadczenia ma wzrosnąć z 15 do 25 procent.
Eksperci proponują kryterium dochodowe dla renty wdowiej
Pomysł pojawił się w raporcie „Budżetowy S.O.S. Jak wyprowadzić finanse publiczne na prostą w ciągu 3 lat”, przygotowanym przez ekspertów FOR i WEI. Dokument opublikowany na początku 2026 roku zawiera zestaw propozycji mających ograniczyć wydatki publiczne oraz tempo wzrostu zadłużenia państwa.
Jedną z nich jest rewizja zasad programu renty wdowiej. Autorzy raportu proponują wprowadzenie kryterium dochodowego, dzięki któremu pieniądze miałyby w większym stopniu trafiać do wdów i wdowców o niższych dochodach. W ich ocenie obecna konstrukcja świadczenia może prowadzić do wypłacania dodatkowych środków również osobom znajdującym się w relatywnie dobrej sytuacji finansowej.
Eksperci FOR i WEI argumentują, że renta wdowia powinna zostać mocniej ukierunkowana na osoby o niższych dochodach, co pozwoliłoby ograniczyć wzrost kosztów programu.
Nie przedstawiono jednak konkretnego progu dochodowego. Nie wiadomo więc, czy ewentualne ograniczenie mogłoby dotyczyć osób otrzymujących 4 tys., 5 tys. czy jeszcze wyższe łączne świadczenia miesięcznie. Bez takiej granicy nie da się również oszacować liczby seniorów, którzy potencjalnie straciliby prawo do korzystniejszego zbiegu świadczeń.
Na obecnym etapie seniorzy nie tracą prawa do renty wdowiej z powodu wysokości swoich dochodów. Kryterium dochodowe pozostaje propozycją zawartą w raporcie ekonomistów, a nie obowiązującą zasadą. Nie ma też przyjętej ustawy, która wprowadzałaby taki próg.
Ile osób otrzymuje rentę wdowią?
Dane ZUS pokazują, że program szybko objął dużą grupę świadczeniobiorców. W czerwcu 2026 roku rentę wdowią pobierało 993,4 tys. osób, natomiast od początku działania nowych zasad przynajmniej jedną wypłatę otrzymało około 1,1 mln osób. Średnia dodatkowa kwota wynikająca z 15-procentowego udziału drugiego świadczenia wynosiła w sierpniowej informacji ZUS 379,10 zł miesięcznie.
Mechanizm działa od 1 lipca 2025 roku. Nie jest osobnym świadczeniem wypłacanym w jednakowej wysokości każdemu uprawnionemu. Pozwala łączyć dwa świadczenia, z których jedno wypłacane jest w całości, a drugie częściowo.
Obecnie uprawniony może wybrać:
- 100 proc. własnego świadczenia i 15 proc. renty rodzinnej po zmarłym małżonku,
- 100 proc. renty rodzinnej i 15 proc. własnego świadczenia emerytalno-rentowego.
Od początku 2027 roku proporcja drugiego świadczenia zmieni się na 25 proc. Nie będzie przy tym konieczności składania nowego wniosku wyłącznie z powodu podwyższenia wskaźnika.
Kto może otrzymać rentę wdowią?
Samo owdowienie nie wystarcza do skorzystania z nowych zasad. Przepisy określają kilka warunków, które trzeba spełniać łącznie.
Osoba ubiegająca się o wypłatę świadczeń w zbiegu musi mieć osiągnięty ustawowy wiek emerytalny. Powinna również pozostawać ze zmarłym małżonkiem we wspólności małżeńskiej do dnia jego śmierci. Prawo do renty rodzinnej po małżonku nie może zostać nabyte wcześniej niż pięć lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Kolejnym warunkiem jest niepozostawanie w nowym związku małżeńskim.
Ponowne małżeństwo powoduje ustanie prawa do wypłaty świadczeń według zasad renty wdowiej. Znaczenia nie ma natomiast długość wcześniejszego małżeństwa.
| Zasada | Stan obowiązujący w 2026 r. |
|---|---|
| Pierwsze świadczenie | 100 proc. |
| Drugie świadczenie | 15 proc. |
| Stawka od 1 stycznia 2027 r. | 25 proc. |
| Kryterium dochodowe | Nie obowiązuje |
| Górny limit zbiegu w 2026 r. | 5 935,47 zł |
| Ponowne małżeństwo | Powoduje utratę prawa do zbiegu |
Limit świadczeń wynika z zasady, zgodnie z którą suma wypłat w ramach zbiegu nie może przekroczyć trzykrotności najniższej emerytury. Po waloryzacji w 2026 roku wskazywana przez instytucje publiczne granica wynosi 5 935,47 zł.
Renta wdowia od 2027 roku wzrośnie
Najważniejsza już uchwalona zmiana nie dotyczy ograniczenia świadczenia, ale jego zwiększenia. Od 1 stycznia 2027 roku procent drugiego świadczenia wzrośnie z obecnych 15 do 25 procent. Zmiana wynika z harmonogramu przyjętego przy wprowadzaniu renty wdowiej i znajduje odzwierciedlenie w planowaniu budżetowym na 2027 rok.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazywało, że po zmianie miesięczne korzyści wielu świadczeniobiorców mogą być większe. Ministra Agnieszka Dziemianowicz-Bąk mówiła o dodatkowych kwotach rzędu około 500–600 zł miesięcznie, choć faktyczna wypłata zależy od indywidualnej wysokości świadczeń oraz ustawowego limitu.
Przykładowo osoba pobierająca świadczenie podstawowe oraz część drugiego świadczenia otrzyma od stycznia wyższy procent tego drugiego składnika. Nie oznacza to jednak automatycznej podwyżki o identyczną kwotę dla każdego seniora.
Ministerstwo wskazuje, że zwiększenie udziału drugiego świadczenia jest elementem przyjętego harmonogramu renty wdowiej, a nie nową decyzją wymagającą ponownego ubiegania się o świadczenie.
Dlaczego ekonomiści chcą ograniczenia programu?
Autorzy raportu FOR i WEI patrzą na rentę wdowią przede wszystkim przez pryzmat finansów publicznych. Według ich analizy docelowy roczny koszt programu od 2027 roku może wynosić od 12 do 16 mld zł, podczas gdy dla 2025 roku w raporcie przywołano koszt rzędu około 7 mld zł. Są to szacunki autorów raportu, a nie kwoty przesądzające faktyczne wykonanie przyszłych budżetów.
Ekonomiści umieszczają rentę wdowią w szerszej dyskusji o poziomie wydatków publicznych. W raporcie podają, że w 2025 roku wydatki publiczne w Polsce przekroczyły 50 proc. PKB i były o ponad 4 pkt proc. PKB wyższe niż średnia dla analizowanych krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Autorzy ostrzegają też, że bez zmian fiskalnych dług publiczny może według przyjętego przez nich scenariusza zbliżyć się do 76 proc. PKB w 2030 roku.
Właśnie w tym kontekście przedstawili kilka rekomendacji, między innymi:
- wprowadzenie kryterium dochodowego dla renty wdowiej,
- zmianę podejścia do części powszechnych transferów społecznych,
- ograniczenie wzrostu wydatków konsumpcyjnych państwa,
- zmiany dotyczące systemu emerytalnego,
- poszukiwanie oszczędności w finansach publicznych.
Są to propozycje konkretnego środowiska eksperckiego. Nie należy utożsamiać ich ze stanowiskiem rządu ani z przyjętym harmonogramem zmian w świadczeniach.
Czy seniorzy naprawdę mogą stracić rentę wdowią?
W obowiązującym stanie prawnym nie ma przepisu, który odbierałby rentę wdowią najzamożniejszym seniorom wyłącznie z powodu wysokości ich dochodów. Funkcjonuje natomiast limit łącznej wypłaty świadczeń, a prawo do mechanizmu zależy od spełnienia ustawowych warunków dotyczących wieku, renty rodzinnej i sytuacji małżeńskiej.
Sytuacja zmieniłaby się dopiero wtedy, gdyby kryterium dochodowe zostało przełożone na konkretny projekt ustawy i uchwalone. Dopiero taki dokument pozwoliłby odpowiedzieć, jaka granica dochodów miałaby obowiązywać i ilu świadczeniobiorców mogłoby utracić prawo do dodatkowej części świadczenia.
Obecne działania władz idą równolegle w innym kierunku. Projekt budżetu na 2027 rok uwzględnia finansowanie renty wdowiej przy wzroście udziału drugiego świadczenia z 15 do 25 proc.
Najważniejsza różnica dotyczy więc statusu obu informacji. Podwyższenie renty wdowiej od 1 stycznia 2027 roku wynika z obowiązujących przepisów, natomiast kryterium dochodowe jest rekomendacją ekspertów FOR i WEI. Dopóki nie pojawi się projekt zmiany ustawy, obecni beneficjenci nie powinni traktować tej propozycji jako zapowiedzi automatycznego odebrania pieniędzy.
Co zmieni się dla seniorów od stycznia 2027 roku?
Na dziś pewna jest zmiana procentowa. Osoby uprawnione do renty wdowiej będą mogły otrzymywać 100 proc. jednego świadczenia i 25 proc. drugiego zamiast obecnego układu 100 proc. plus 15 proc.
Nie ma natomiast uchwalonego kryterium dochodowego dla renty wdowiej. Propozycja FOR i WEI otworzyła dyskusję o tym, czy świadczenie powinno w przyszłości zależeć od sytuacji finansowej seniora, ale nie zmieniła zasad wypłat.
Dla osób już pobierających pieniądze oznacza to, że podstawowym punktem odniesienia pozostają obecne przepisy oraz zaplanowany wzrost stawki w 2027 roku. Ewentualne ograniczenie świadczenia wymagałoby odrębnej zmiany prawa, w której musiałyby zostać określone między innymi wysokość progu oraz zasady stosowania go wobec obecnych i nowych świadczeniobiorców.
