Semaglutyd zmienił pozycję Novo Nordisk mocniej niż niemal jakikolwiek wcześniejszy produkt w historii duńskiej spółki. Jeszcze w 2012 roku rozwój tej cząsteczki nie wywołał na rynku spektakularnej reakcji, ale kilkanaście lat później leki wykorzystujące semaglutyd należą do najbardziej rozpoznawalnych preparatów metabolicznych na świecie. Według danych przytaczanych w materiale źródłowym sprzedaż produktów opartych na tej substancji przyniosła firmie łącznie około 840 mld koron duńskich przychodów, Santeos.pl podaje, powołując się nа bankier.pl.
Problem polega na tym, że patent na semaglutyd nie będzie chronił Novo bezterminowo. W części największych rynków okres podstawowej ochrony zbliża się do końca, a w Stanach Zjednoczonych kluczowa data przypada na 2032 rok. Wtedy producenci tańszych odpowiedników mogą znacznie mocniej wejść na rynek, na którym przez lata dominowały oryginalne produkty Novo. Oficjalny raport roczny spółki wskazuje 2032 rok dla USA, 2031 dla Europy i Japonii oraz 2026 dla Chin.
Ozempic i Wegovy stworzyły nową skalę biznesu Novo
Decyzja o rozwijaniu semaglutydu okazała się jednym z najważniejszych ruchów w historii duńskiego koncernu. Preparat najpierw umocnił pozycję firmy w leczeniu cukrzycy typu 2, a później stał się fundamentem jej ekspansji na rynek terapii otyłości.
Ozempic i Wegovy mają tę samą substancję czynną, ale są zarejestrowane w różnych wskazaniach i nie powinny być traktowane jako produkty zamienne wyłącznie ze względu na obecność semaglutydu. Ozempic jest lekiem stosowanym w cukrzycy typu 2, natomiast Wegovy został opracowany do leczenia otyłości i kontroli masy ciała w określonych grupach pacjentów.
Sukces sprzedażowy obu marek sprawił, że Novo znalazło się w centrum globalnego boomu na terapie oparte na GLP-1. Koncern musiał jednocześnie gwałtownie zwiększać możliwości produkcyjne i mierzyć się z Eli Lilly, które rozwinęło własną generację leków metabolicznych.
Jeszcze kilkanaście lat temu semaglutyd był jedną z wielu rozwijanych cząsteczek. Dziś jego znaczenie wykracza daleko poza sprzedaż dwóch znanych marek. Od tego, jak Novo zastąpi ten produkt w kolejnej dekadzie, zależy duża część przyszłego tempa wzrostu firmy.
Kiedy wygasają patenty na semaglutyd?
Nie istnieje jedna globalna data utraty ochrony. Patenty obowiązują w poszczególnych jurysdykcjach, a dodatkowo poza patentem na substancję czynną mogą funkcjonować prawa dotyczące formulacji, procesów produkcyjnych, zastosowań oraz regulacyjnej ochrony danych.
Według aktualnych danych Novo podstawowe daty dotyczące produktów z semaglutydem wyglądają następująco:
| Rynek | Ozempic | Wegovy | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| Chiny | 2026 | 2026 | najbliższa duża utrata podstawowej ochrony |
| Europa | 2031 | 2031 | kilka lat na przygotowanie nowego portfolio |
| Japonia | 2031 | 2031 | podobny harmonogram jak w Europie |
| USA | 2032 | 2032 | najważniejszy etap patentowej presji |
Sama data z tabeli nie oznacza, że następnego dnia rynek zostanie automatycznie zalany identycznymi kopiami. Firmy generyczne muszą mieć gotową produkcję, spełnić wymagania regulatorów i przejść odpowiednie procedury dopuszczenia produktów.
Z drugiej strony doświadczenia branży farmaceutycznej pokazują, że po wejściu tańszej konkurencji spadek sprzedaży oryginalnego leku może być bardzo szybki.
Dlaczego rok 2032 jest tak ważny dla Novo?
Największe obawy inwestorów dotyczą Stanów Zjednoczonych. Jest to jeden z najważniejszych rynków dla leków metabolicznych, charakteryzujący się wysoką wartością sprzedaży i ogromną liczbą potencjalnych pacjentów.
Gdy ochrona na substancję czynną wygasa, producenci odpowiedników zyskują możliwość wejścia do segmentu, który wcześniej pozostawał ekonomicznie chroniony. Ich przewagą jest zazwyczaj cena. Dla płatników, ubezpieczycieli i systemów ochrony zdrowia możliwość kupienia terapii taniej stanowi mocny argument za przesuwaniem popytu w kierunku nowych dostawców.
Historia zna już podobne przypadki. W materiale źródłowym przywołano Humirę firmy AbbVie. Po wejściu konkurencyjnych leków biopodobnych jej amerykańska sprzedaż wyraźnie spadła, co pokazuje, dlaczego inwestorzy tak uważnie obserwują terminy ochrony najbardziej dochodowych produktów farmaceutycznych.
Analitycy używają określenia „patent cliff”, czyli patentowa przepaść, ponieważ utrata wyłączności może w krótkim czasie zmienić ekonomię najlepiej sprzedającego się produktu.
Nie oznacza to, że dokładnie taki sam scenariusz musi spotkać semaglutyd. Rynek leków przeciw otyłości nadal rośnie, a Novo dysponuje dodatkowymi patentami, technologiami produkcji i nowymi preparatami. Ryzyko jest jednak wystarczająco duże, aby strategia po 2030 roku stała się jednym z najważniejszych tematów dla inwestorów.
Novo Nordisk chce zbudować następców semaglutydu
Podczas Capital Markets Day w Londynie 21 września 2026 roku Novo Nordisk przedstawiło bardziej szczegółowe cele na kolejne lata. Spółka chce do 2030 roku wprowadzić ponad pięć produktów o potencjale wielomiliardowej sprzedaży oraz osiągnąć w 2035 roku ponad 150 mld koron duńskich sprzedaży z produktów znajdujących się obecnie w pipeline.
Plan nie opiera się na jednym następcy Wegovy. Firma rozwija równolegle kilka cząsteczek i mechanizmów działania.
Najważniejsze kierunki to obecnie:
- rozwój nowych terapii przeciw otyłości i cukrzycy,
- połączenie mechanizmów GLP-1 z innymi hormonami metabolicznymi,
- zwiększanie udziału leków doustnych,
- inwestycje w choroby sercowo-naczyniowe i metaboliczne,
- pozyskiwanie zewnętrznych technologii poprzez licencje i przejęcia,
- dalsze zwiększanie zdolności produkcyjnych.
Strategia jest potrzebna również dlatego, że rynek leków na odchudzanie staje się coraz bardziej zatłoczony. Eli Lilly pozostaje głównym bezpośrednim rywalem Novo, ale nad własnymi terapiami pracują też inne duże koncerny farmaceutyczne oraz firmy biotechnologiczne.
CagriSema ma być jednym z pomostów po Wegovy
Jednym z najbardziej zaawansowanych projektów jest CagriSema, łącząca cagrilintyd z semaglutydem. Preparat został zaprojektowany jako terapia działająca jednocześnie przez mechanizm związany z amyliną i GLP-1.
Jeszcze kilka lat temu oczekiwania wobec CagriSemy były wyjątkowo wysokie. Późniejsze dane z części badań doprowadziły jednak do obniżenia prognoz części analityków, którzy zaczęli podchodzić do jej potencjału bardziej ostrożnie.
Sytuacja pozostaje dynamiczna. 21 września 2026 roku Novo poinformowało o kolejnych danych fazy trzeciej. W badaniu REIMAGINE 5 dawka CagriSemy osiągnęła większą redukcję masy ciała niż porównywana dawka tirzepatydu, a w badaniu REDEFINE 9 odnotowano około 21-procentową redukcję masy ciała względem wartości początkowej w analizowanej grupie. Są to wyniki badań klinicznych eksperymentalnego produktu, a nie gwarancja przyszłych efektów u każdego pacjenta.
Matthew Weston z UBS wskazywał przed spotkaniem inwestorskim, że zarząd musi przedstawić strategię radzenia sobie z falą wygasających patentów.
Dla Novo problem polega na skali. Następca semaglutydu nie musi być tylko skutecznym lekiem. Musiałby również osiągnąć wystarczająco szeroką dostępność, produkcję i sprzedaż, aby wypełnić część luki po produktach, które przez lata generowały ogromne przychody.
Zenagamtide to kolejna ważna karta
Drugim projektem, któremu rynek poświęca dużo uwagi, jest zenagamtide, wcześniej znany jako amycretin. To pojedyncza cząsteczka oddziałująca na receptory GLP-1 i amyliny.
W czerwcu 2026 roku Novo zaprezentowało wyniki badania fazy drugiej u osób z cukrzycą typu 2. Przy najwyższej analizowanej dawce odnotowano średnią redukcję masy ciała do 14,6 proc. po 36 tygodniach, a firma zdecydowała o przejściu programu do badań fazy trzeciej.
To właśnie rozwój kilku nowych mechanizmów jednocześnie ma zmniejszyć zależność Novo od jednego produktu.
Firma rozwija również UBT251, potrójnego agonistę receptorów GLP-1, GIP i glukagonu. Novo uzyskało prawa do rozwoju terapii poza Chinami i kilkoma innymi rynkami na podstawie umowy licencyjnej zawartej w 2025 roku. W chińskim badaniu fazy drugiej UBT251 osiągnął do 19,7 proc. średniej redukcji masy ciała po 24 tygodniach w najwyżej ocenianym schemacie.
Żaden z tych projektów nie jest prostą kopią historii Wegovy. Część znajduje się nadal w badaniach, inne muszą dopiero udowodnić swoją przewagę w większych populacjach. Novo próbuje więc rozłożyć ryzyko na kilka technologii zamiast stawiać wszystko na jednego następcę.
Generyki mogą też powiększyć cały rynek
Patentowa presja ma dla producenta dwa oblicza. Pierwszym jest oczywisty spadek ceny i udziału oryginalnego leku po pojawieniu się konkurencji. Drugim może być znacznie szerszy dostęp pacjentów do terapii.
Tańszy semaglutyd oznacza potencjalnie większą liczbę osób leczonych w krajach, w których cena oryginalnych preparatów ograniczała dostęp. Kierownictwo Novo argumentuje więc, że wygaśnięcie ochrony nie musi być wyłącznie końcem dochodowego cyklu. Może także zwiększyć globalną liczbę pacjentów korzystających z farmakologicznego leczenia otyłości i cukrzycy.
Taka interpretacja ma biznesowy sens tylko wtedy, gdy Novo dysponuje już wtedy nową generacją terapii, za które pacjenci i płatnicy będą skłonni zapłacić więcej niż za generyczny semaglutyd.
W praktyce strategia przypomina próbę przesunięcia całego portfolio o jeden poziom wyżej, zanim starszy produkt stanie się szeroko dostępny w tańszych odpowiednikach.
Presja konkurencji rośnie jeszcze przed końcem patentów
Problem Novo nie zacznie się dopiero w 2032 roku. Koncern już teraz walczy o pacjentów z Eli Lilly, a na rynek przygotowują się kolejni producenci.
Konkurencja dotyczy nie tylko tego, który lek pozwala uzyskać większą redukcję masy ciała. Liczą się również skutki uboczne, wygoda podawania, cena, wskazania dodatkowe, dostępność produkcyjna i możliwość zaoferowania terapii doustnej zamiast zastrzyku.
| Obszar | Obecna pozycja Novo | Główne wyzwanie |
|---|---|---|
| Semaglutyd | dojrzały globalny produkt | wygasanie ochrony |
| CagriSema | zaawansowane badania | udowodnienie przewagi rynkowej |
| Zenagamtide | rozwój kliniczny | przejście przez fazę 3 |
| UBT251 | wcześniejszy etap rozwoju globalnego | potwierdzenie wyników w dużych badaniach |
| Terapie doustne | ważny element strategii | konkurencja i skalowanie |
| Przejęcia i licencje | coraz większe znaczenie | wysokie wyceny aktywów |
To sprawia, że inwestorzy coraz mniej interesują się samym pytaniem, czy Wegovy nadal będzie rosnąć w następnym kwartale. Znacznie ważniejsze staje się to, jak wyglądać będą przychody firmy po 2030 roku.
Patentowa ściana nie oznacza końca Ozempic
Wygaśnięcie podstawowego patentu nie powoduje zniknięcia oryginalnego leku z aptek. Ozempic czy Wegovy mogą nadal pozostawać na rynku, ale tracą część ochrony przed tańszą konkurencją. Dla firmy farmaceutycznej różnica jest zasadnicza, ponieważ presja cenowa może być znacznie większa.
Novo ma jeszcze kilka lat na przygotowanie się do kluczowych dat w Europie i USA. Jednocześnie chiński termin ochrony pokazuje, że proces stopniowego przechodzenia w nową fazę już się rozpoczął.
Henrik Hallengren Laustsen z Jyske Bank zwracał uwagę, że skala wpływu wcześniejszych wygaśnięć patentów pozostaje trudna do oszacowania.
Dla pacjentów większa konkurencja może oznaczać niższe ceny i szerszy dostęp do leków. Dla Novo jest to natomiast test, czy spółka potrafi powtórzyć sukces semaglutydu z kolejną generacją produktów.
Novo ma kilka lat, aby zbudować nowy filar wzrostu
Historia semaglutydu pokazuje, jak jedna udana decyzja badawcza może zmienić skalę całej firmy. Ozempic i Wegovy zwiększyły sprzedaż Novo, rozbudowały rynek terapii otyłości i zmusiły konkurentów do ogromnych inwestycji we własne programy.
Teraz mechanizm zaczyna działać w przeciwnym kierunku. Ochrona patentowa w kluczowych państwach będzie stopniowo wygasać, a tanie odpowiedniki mają szansę przejąć część rynku. Dla USA najbardziej znaczącym terminem pozostaje 2032 rok, natomiast w Europie podstawowa data wskazywana przez Novo to 2031.
Najbliższe lata pokażą więc nie tyle, czy semaglutyd pozostanie ważnym lekiem, ile czy Novo zdoła stworzyć wystarczająco silne produkty następnej generacji. CagriSema, zenagamtide, UBT251 i kolejne projekty mają zbudować pomost nad patentową luką. Sukces Wegovy dał firmie kapitał oraz czas, ale konkurenci pracują nad dokładnie tym samym rynkiem.
