Kolej Katowice–Ostrawa ma być jednym z najważniejszych transgranicznych projektów kolejowych łączących Polskę i Czechy. Port Polska oraz czeski zarządca infrastruktury Správa železnic podpisały 23 września 2026 roku w Berlinie memorandum, które określa ramy dalszej współpracy. Dokument dotyczy zarówno przygotowania samego połączenia, jak i finansowania, standardów technicznych oraz koordynacji przyszłych inwestycji, Santeos.pl podaje, powołując się nа forsal.pl.
Porozumienie zawarto podczas targów InnoTrans 2026. Polski podmiot reprezentował Piotr Rachwalski, członek zarządu Portu Polska odpowiedzialny za kolej, natomiast ze strony czeskiej dokument podpisał dyrektor generalny Správy železnic Tomáš Tóth. Obie instytucje współpracują przy projekcie Katowice–Ostrawa już od 2019 roku, jednak podpisane memorandum ma uporządkować dalsze działania i rozszerzyć zakres współpracy.
Katowice–Ostrawa ma połączyć dwie sieci szybkiej kolei
Najbardziej zaawansowanym wspólnym przedsięwzięciem jest obecnie połączenie Katowice–Ostrawa. Nie chodzi wyłącznie o stworzenie dodatkowej trasy pomiędzy dwoma dużymi miastami po przeciwnych stronach granicy. Docelowo linia ma połączyć polską i czeską sieć kolei dużych prędkości.
Dla projektu oznacza to konieczność skoordynowania rozwiązań stosowanych w obu krajach. Zespoły techniczne pracują nad przebiegiem inwestycji, harmonogramem, kwestiami formalnymi, prawem oraz sposobami finansowania. Ważnym elementem jest także zapewnienie zgodności infrastruktury, tak aby pociągi mogły bez przeszkód kursować pomiędzy systemami obu państw.
„Nasze zespoły pozostają w stałym kontakcie i wspólnie rozwiązują konkretne kwestie związane z przygotowaniem połączenia Katowice–Ostrawa” – powiedział Piotr Rachwalski, członek zarządu Portu Polska ds. kolejowych.
Przedstawiciel spółki podkreślił jednocześnie, że znaczenie projektu nie kończy się na samym odcinku granicznym. Planowana linia ma tworzyć część większego systemu połączeń kolejowych w Europie Środkowej.
Katowice i Ostrawę dzieli stosunkowo niewielka odległość, ale w projekcie nie chodzi jedynie o skrócenie przejazdu między tymi miastami. Nowa infrastruktura ma stać się fragmentem transgranicznej sieci KDP. To wymaga wspólnych standardów po polskiej i czeskiej stronie.
Polska i Czechy pracują nad projektem od 2019 roku
Współpraca nad trasą nie rozpoczęła się wraz z memorandum podpisanym w Berlinie. Polska i Czechy zajmują się przygotowaniem połączenia od 2019 roku, stopniowo przechodząc przez kolejne etapy planistyczne.
Prace obejmują obecnie kilka równoległych obszarów:
- rozwiązania techniczne dotyczące przyszłej infrastruktury,
- harmonogram realizacji poszczególnych etapów,
- procedury administracyjne i formalne,
- kwestie prawne po obu stronach granicy,
- źródła finansowania inwestycji,
- integrację systemów sterowania ruchem,
- zasady przyszłego funkcjonowania połączeń transgranicznych.
Po polskiej stronie wykonano już Studium Techniczno-Ekonomiczno-Środowiskowe dla odcinka Katowice–granica państwa. W ramach wcześniejszych analiz wybrano wariant inwestorski W72 spośród kilku rozpatrywanych przebiegów.
To jednak nadal projekt wymagający dalszego przygotowania. Memorandum nie oznacza rozpoczęcia budowy ani wyznaczenia daty uruchomienia połączenia. Jego znaczenie polega na formalnym określeniu obszarów, w których polska i czeska strona mają współpracować.
Unijne pieniądze mogą wesprzeć trasę Katowice–Ostrawa
Jednym z najważniejszych elementów porozumienia jest finansowanie. Polska i Czechy chcą wspólnie przygotować się do złożenia wniosku o środki z programu Connecting Europe Facility, znanego w Polsce jako „Łącząc Europę”.
Program CEF służy między innymi wspieraniu infrastruktury transportowej o znaczeniu europejskim. Transgraniczne linie kolejowe wpisują się w jego założenia, ponieważ likwidują brakujące połączenia pomiędzy krajowymi systemami transportowymi i poprawiają dostępność głównych korytarzy.
| Element projektu | Obecny zakres współpracy |
|---|---|
| Główna trasa | Katowice–Ostrawa |
| Partner polski | Port Polska |
| Partner czeski | Správa železnic |
| Początek współpracy | 2019 rok |
| Finansowanie | planowany wniosek o środki CEF |
| Charakter inwestycji | transgraniczna kolej dużych prędkości |
| Szerszy cel | integracja sieci kolejowych Polski i Czech |
Strony zamierzają koordynować działania jeszcze przed złożeniem przyszłego wniosku. W inwestycjach przebiegających przez granicę ma to szczególne znaczenie, ponieważ finansowanie i harmonogram nie mogą być przygotowywane niezależnie po obu stronach.
Fundusze UE na kolej były wykorzystywane już na wcześniejszych etapach przygotowania polskiego odcinka inwestycji. Studium dla linii Katowice–granica państwa również otrzymało dofinansowanie z mechanizmu „Łącząc Europę”.
Nie tylko tory. Ważne będą ERTMS i wspólne standardy
Memorandum obejmuje znacznie więcej niż projektowanie nowej linii. Polska i Czechy mają wymieniać informacje związane z funkcjonowaniem systemów kolejowych, w tym dotyczące interoperacyjności, standardów technicznych i organizacji rynku.
Jednym z istotnych zagadnień jest system ERTMS, czyli europejski standard zarządzania i sterowania ruchem kolejowym. Jego stosowanie ma ograniczać różnice pomiędzy krajowymi rozwiązaniami i ułatwiać prowadzenie pociągów przez granice bez konieczności korzystania z wielu odrębnych systemów bezpieczeństwa.
Współpraca ma obejmować również:
- modelowanie przyszłego ruchu pasażerskiego,
- regulacje rynku kolejowego,
- techniczne standardy dla nowych linii,
- interoperacyjność infrastruktury i taboru,
- przewozy prowadzone w formule open access.
Open access oznacza możliwość uruchamiania komercyjnych połączeń przez przewoźników, którzy uzyskają dostęp do infrastruktury na określonych zasadach. Dla przyszłego odcinka transgranicznego może to mieć znaczenie przy tworzeniu oferty połączeń nieograniczającej się wyłącznie do przewoźników państwowych.
„Dzisiejsze porozumienie jest naturalnym krokiem w rozwoju naszego partnerstwa. Daje nam ramy do dalszej pracy nad połączeniem Katowice–Ostrawa, ale także do dzielenia się wiedzą i doświadczeniami” – podkreślił Piotr Rachwalski.
Wrocław–Praga pozostaje w rozmowach
Katowice i Ostrawa nie są jedynymi miastami, które pojawiają się w planach współpracy. Memorandum pozostawia również przestrzeń do dalszych rozmów na temat połączenia Wrocław–Praga.
Na tym etapie czeska strona skupia się na innych priorytetach związanych z budową własnej sieci kolei dużych prędkości. Nie oznacza to rezygnacji z rozmów dotyczących połączenia stolic Dolnego Śląska i Czech. Oba podmioty deklarują zainteresowanie dalszym dialogiem.
Projekt Wrocław–Praga znajduje się jednak na innym etapie niż trasa Katowice–Ostrawa. Ta druga jest obecnie wskazywana jako najbardziej zaawansowane wspólne przedsięwzięcie Portu Polska i Správy železnic.
Rozmowy o Wrocławiu i Pradze pokazują, że współpraca nie została ograniczona do jednego przejścia granicznego. Priorytetem pozostają Katowice i Ostrawa. Kolejne korytarze mają być analizowane wraz z rozwojem krajowych sieci KDP.
Co połączenie może zmienić dla pasażerów?
Najbardziej widocznym efektem inwestycji ma być stworzenie sprawniejszego połączenia pomiędzy południem Polski i północno-wschodnią częścią Czech. Znaczenie projektu będzie jednak zależało od tego, w jaki sposób zostanie powiązany z pozostałą infrastrukturą.
Katowice są dużym węzłem kolejowym obsługującym Górny Śląsk i połączenia w wielu kierunkach. Ostrawa pełni podobną funkcję po czeskiej stronie granicy. Połączenie obu węzłów infrastrukturą dostosowaną do szybkich przewozów może stworzyć możliwość budowania dłuższych relacji międzynarodowych.
Potencjalne znaczenie inwestycji obejmuje przede wszystkim:
- łatwiejsze podróże między Polską i Czechami,
- powiązanie dwóch krajowych sieci kolei dużych prędkości,
- możliwość tworzenia dalszych połączeń przez Europę Środkową,
- zwiększenie znaczenia Katowic i Ostrawy jako węzłów międzynarodowych,
- lepsze warunki dla uruchamiania nowych połączeń transgranicznych.
Nie podano jeszcze docelowego czasu przejazdu ani daty rozpoczęcia regularnych przewozów na nowej infrastrukturze. Te parametry będą zależały od dalszego projektowania i harmonogramów inwestycji po obu stronach granicy.
Port Polska rozmawia także ze Słowacją i Litwą
Podpisanie dokumentu z czeskim zarządcą było jednym z elementów obecności Portu Polska podczas InnoTrans 2026 w Berlinie. Przedstawiciele spółki prowadzili również rozmowy z zarządcami infrastruktury kolejowej ze Słowacji i Litwy.
Tematem spotkań były plany dotyczące kolei dużych prędkości, rozwój krajowych sieci oraz doświadczenia z przygotowania dużych projektów infrastrukturalnych. Takie rozmowy są związane z szerszym planem łączenia polskiej infrastruktury z systemami kolejowymi państw Europy Środkowej i regionu bałtyckiego.
W wymianę wiedzy ze stroną czeską mają być zaangażowani również eksperci Centrum Transportu i Mobilności działającego w strukturach Portu Polska. Ich zadaniem ma być między innymi udział w analizach dotyczących planowania i funkcjonowania systemu transportowego.
Kolej Katowice–Ostrawa wchodzi w kolejny etap przygotowań
Memorandum podpisane w Berlinie nie rozpoczyna jeszcze budowy linii, ale porządkuje współpracę, która trwa od 2019 roku. Polska i Czechy chcą wspólnie przygotowywać kolej dużych prędkości Polska–Czechy, uzgadniać rozwiązania techniczne oraz zabiegać o europejskie finansowanie.
Najbardziej konkretnym projektem pozostaje Katowice–Ostrawa. Trasa ma w przyszłości połączyć dwa systemy KDP i umożliwić rozwój dalszych połączeń w Europie Środkowej. W tle pozostają rozmowy o Wrocławiu i Pradze, interoperacyjności, ERTMS oraz zasadach działania przewoźników na międzynarodowej infrastrukturze.
Najbliższe etapy będą dotyczyć dalszego przygotowania projektu, uzgodnień polsko-czeskich i prac nad finansowaniem. Dopiero kolejne decyzje inwestycyjne pokażą harmonogram budowy i możliwy termin uruchomienia połączeń pasażerskich.
