Pieniądze zapisane na subkoncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych mogą po śmierci ubezpieczonego trafić do jego bliskich. Nie każdy jednak o tym wie. Skala niewypłaconych środków pokazuje, że problem nie jest marginalny: w latach 2020–2024 prawie 660 mln zł znajdujących się na subkontach zmarłych nie trafiło do osób, które potencjalnie mogły mieć do nich prawo, Santeos.pl podaje, powołując się nа gazetaprawna.pl.
W analizowanym okresie zmarło ponad 42 tys. osób posiadających subkonto w ZUS. Do wypłaty doszło jednak w niewiele ponad 8 tys. przypadków. Łączna wartość środków znajdujących się na subkontach zmarłych sięgała niemal 940 mln zł.
Przepisy przewidują możliwość podziału tych pieniędzy. W zależności od sytuacji rodzinnej zmarłego środki mogą przypaść współmałżonkowi, osobom wcześniej wskazanym przez ubezpieczonego albo wejść do spadku.
Prawie 660 mln zł nie zostało wypłaconych rodzinom
Dane dotyczące lat 2020–2024 pokazują dużą różnicę pomiędzy wartością pieniędzy zgromadzonych na subkontach zmarłych a kwotą rzeczywiście przekazaną uprawnionym osobom.
Na subkontach osób, które zmarły w tym okresie, znajdowało się łącznie prawie 940 mln zł. Blisko 660 mln zł na subkontach ZUS pozostało niewypłaconych.
Nie oznacza to automatycznie, że cała ta kwota powinna natychmiast trafić do rodzin. Każdy przypadek wymaga ustalenia sytuacji prawnej zmarłego oraz osób uprawnionych. Dane pokazują jednak, jak duża może być skala pieniędzy, o których istnieniu bliscy po prostu nie wiedzą.
| Dane za lata 2020–2024 | Skala |
|---|---|
| Zmarli posiadający subkonto | ponad 42 tys. osób |
| Przypadki, w których dokonano wypłat | nieco ponad 8 tys. |
| Środki zapisane na subkontach zmarłych | niemal 940 mln zł |
| Środki, których nie wypłacono bliskim | prawie 660 mln zł |
| Średnia wypłata w lipcu 2026 r. | ok. 29 tys. zł |
| Najwyższe indywidualne wypłaty | ponad 100 tys. zł |
Kwoty mogą być więc dalekie od symbolicznych. W konkretnych przypadkach mowa o dziesiątkach, a nawet ponad stu tysiącach złotych.
Rodzina może przez lata porządkować sprawy spadkowe i nie wiedzieć, że istnieje jeszcze subkonto w ZUS. Sam fakt opłacania przez zmarłego składek nie mówi bliskim, jaka kwota została tam zapisana. Bez tej wiedzy trudno oczekiwać, że ktoś sam rozpocznie procedurę wypłaty.
Czy pieniądze z subkonta ZUS podlegają dziedziczeniu?
Wokół tego zagadnienia pojawia się sporo nieporozumień. Wynikają przede wszystkim z traktowania wszystkich zapisów emerytalnych w ZUS w taki sam sposób.
Podstawowe konto i subkonto nie są jednak pod tym względem identyczne.
Dziedziczenie pieniędzy z subkonta ZUS jest możliwe na zasadach przewidzianych w przepisach. Po śmierci ubezpieczonego środki mogą zostać podzielone pomiędzy małżonka oraz osoby uprawnione, a jeśli takich osób nie wskazano, odpowiednia część może wejść do spadku.
Inaczej wygląda sytuacja środków zapisanych na podstawowym koncie emerytalnym. Nie należy więc utożsamiać salda głównego konta ZUS z pieniędzmi zgromadzonymi na subkoncie.
„Najważniejsze jest rozróżnienie podstawowego konta emerytalnego od subkonta. To właśnie wobec środków na subkoncie przepisy przewidują możliwość podziału po śmierci ubezpieczonego.”
Dla rodziny ta różnica może mieć bardzo konkretne znaczenie finansowe.
Małżonek może otrzymać część środków
Sposób podziału zależy między innymi od tego, czy zmarły pozostawał w związku małżeńskim i jaki ustrój majątkowy obowiązywał małżonków.
Jeżeli w chwili śmierci właściciel subkonta miał współmałżonka, a zgromadzone środki były objęte małżeńską wspólnością majątkową, część pieniędzy przypada współmałżonkowi. ZUS dokonuje wówczas tzw. wypłaty transferowej.
Zasada dotyczy połowy środków w takim zakresie, w jakim były one przedmiotem wspólności majątkowej.
Pozostała część nie znika.
Może zostać przekazana osobom wskazanym wcześniej przez zmarłego. Jeżeli właściciel subkonta nikogo nie wskazał, środki trafiają do masy spadkowej i są rozliczane zgodnie z zasadami dotyczącymi spadku.
W praktyce możliwe są więc trzy podstawowe grupy uprawnionych:
- współmałżonek zmarłego, jeśli spełnione są warunki dotyczące wspólności majątkowej;
- osoby wskazane przez właściciela subkonta jeszcze za jego życia;
- spadkobiercy, jeżeli nie wskazano osób uprawnionych do otrzymania odpowiedniej części środków.
Sytuacja rodzinna ma zatem bezpośredni wpływ na dalszy los pieniędzy.
Dlaczego ZUS nie wypłaca pieniędzy automatycznie?
To właśnie tutaj pojawia się problem, który może wyjaśniać znaczną część niewypłaconych środków.
ZUS nie zawsze posiada informacje pozwalające ustalić, komu należy przekazać pieniądze. Jeżeli ubezpieczony nie wskazał wcześniej osób uprawnionych, instytucja może nie dysponować danymi potrzebnymi do poinformowania potencjalnych spadkobierców.
Samo ustalenie, kto dziedziczy po zmarłym, może również wymagać przeprowadzenia formalności spadkowych.
W rezultacie pieniądze po zmarłym w ZUS mogą pozostać na subkoncie do czasu, gdy uprawniona osoba sama zainteresuje się sprawą i rozpocznie odpowiednią procedurę.
„Prawo do pieniędzy i wiedza o tym prawie to dwie różne kwestie. Jeżeli rodzina nie wie o subkoncie, może nie mieć żadnego powodu, aby pytać ZUS o środki pozostawione przez zmarłego.”
Problem staje się szczególnie widoczny przy osobach, które przez lata gromadziły składki, ale nigdy nie rozmawiały z rodziną o swoim subkoncie ani nie wskazały osób uprawnionych.
Czym właściwie jest subkonto w ZUS?
Subkonto stanowi wydzieloną część konta ubezpieczonego prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Funkcjonuje od maja 2011 roku.
Zapisywana jest na nim określona część składki emerytalnej. Subkonto jest również związane z systemem otwartych funduszy emerytalnych, co ma znaczenie zwłaszcza dla osób, które wcześniej posiadały środki w OFE.
Wartość widoczna na subkoncie nie musi więc być niewielka. Jeśli ktoś przez wiele lat pozostawał aktywny zawodowo, zgromadzona kwota może wynosić dziesiątki tysięcy złotych.
Znaczenie ma także waloryzacja.
To właśnie dlatego sprawdzenie sytuacji zmarłego może być istotne nawet wtedy, gdy rodzina zakłada, że na subkoncie prawdopodobnie nie pozostało wiele pieniędzy.
„Suwak bezpieczeństwa” może zwiększać kwoty na subkontach
Na wysokość zapisów wpływa także mechanizm określany jako suwak bezpieczeństwa. Dotyczy on osób należących do otwartych funduszy emerytalnych.
W okresie poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego środki zgromadzone w OFE są stopniowo przekazywane do ZUS i zapisywane na subkoncie. Mechanizm ma ograniczać ryzyko związane z gwałtownymi zmianami wartości aktywów tuż przed przejściem ubezpieczonego na emeryturę.
Dla spadkobierców oznacza to coś jeszcze.
Osoba, która przez lata miała środki w OFE, może przed osiągnięciem wieku emerytalnego mieć coraz większą ich część zapisaną właśnie na subkoncie ZUS.
Środki z OFE i subkonta mogą więc stanowić istotną kwotę przy rozliczeniach po śmierci ubezpieczonego.
Nie należy zakładać, że skoro zmarły nie mówił o dodatkowych oszczędnościach emerytalnych, to takich środków nie posiadał. Subkonto jest elementem systemu ubezpieczeń społecznych, a nie osobnym rachunkiem bankowym widocznym w domowej dokumentacji. Rodzina może dowiedzieć się o pieniądzach dopiero podczas kontaktu z ZUS.
Średnia wypłata sięgała około 29 tys. zł
Skala pojedynczych wypłat pokazuje, dlaczego sprawdzenie subkonta może mieć dla rodziny znaczenie.
Według danych przywoływanych w związku z problemem niewypłaconych środków średnia kwota wypłacana w lipcu 2026 roku wynosiła około 29 tys. zł. W indywidualnych przypadkach przelewy przekraczały 100 tys. zł.
To jednak wartości statystyczne, a nie gwarantowana wysokość świadczenia. Konkretna kwota zależy od historii ubezpieczenia danej osoby, wartości środków zapisanych na subkoncie, jej sytuacji rodzinnej oraz zasad podziału.
Także wcześniejsze dane pokazują dużą skalę transferów. Tylko w 2022 roku rodzinom zmarłych przekazano łącznie setki milionów złotych.
Nie jest to więc niszowa procedura dotycząca pojedynczych gospodarstw domowych.
Jak sprawdzić pieniądze po zmarłym w ZUS?
Jeżeli rodzina podejrzewa, że zmarły posiadał subkonto, może zwrócić się do ZUS w sprawie zgromadzonych środków. Szczegóły postępowania zależą od tego, czy zmarły wskazał wcześniej osoby uprawnione, pozostawał w związku małżeńskim oraz czy środki wchodzą do spadku.
W praktyce trzeba przygotować dokumenty potwierdzające śmierć ubezpieczonego oraz własne prawo do środków.
Procedurę można przedstawić w kilku krokach:
- ustalić, czy zmarły posiadał subkonto w ZUS;
- sprawdzić, czy wcześniej wskazał osoby uprawnione;
- określić sytuację małżeńską i majątkową zmarłego;
- zgromadzić wymagane dokumenty dotyczące śmierci oraz prawa do spadku lub środków;
- złożyć odpowiedni wniosek do ZUS;
- poczekać na ustalenie wysokości środków i sposobu ich podziału.
Jeżeli pieniądze mają zostać wypłacone w ramach postępowania spadkowego, konieczne może być również przedstawienie dokumentów potwierdzających nabycie spadku.
Warto uporządkować sprawę jeszcze za życia
Problem kilkuset milionów złotych, po które nikt się nie zgłosił, pokazuje także znaczenie decyzji podejmowanych jeszcze za życia ubezpieczonego.
Właściciel subkonta może wskazać osoby, które mają otrzymać określoną część środków po jego śmierci. Warto również zadbać o aktualność tych danych, szczególnie po zmianach sytuacji rodzinnej.
Małżeństwo, rozwód czy śmierć wcześniej wskazanej osoby mogą sprawić, że informacje podane wiele lat temu nie odpowiadają już aktualnym zamiarom właściciela subkonta.
Dobrą praktyką jest też poinformowanie najbliższych o samym istnieniu subkonta. Nie chodzi o przekazywanie haseł czy danych dostępowych, lecz o prostą informację, że po śmierci należy sprawdzić tę część spraw finansowych.
Setki milionów złotych pokazują skalę niewiedzy
Blisko 660 mln zł niewypłaconych z subkont osób zmarłych w latach 2020–2024 pokazuje, że dziedziczenie subkonta ZUS nie jest wyłącznie technicznym zagadnieniem systemu emerytalnego. Za każdą niewypłaconą kwotą może stać rodzina, która nie wiedziała o istnieniu pieniędzy albo nie rozpoczęła procedury.
Środki nie zawsze przypadają jednej osobie i nie w każdej sytuacji są dzielone w identyczny sposób. Znaczenie mają małżeńska wspólność majątkowa, wcześniejsze wskazanie osób uprawnionych oraz przepisy spadkowe.
Najważniejsza informacja pozostaje jednak prosta: pieniądze zgromadzone na subkoncie ZUS nie muszą zniknąć wraz ze śmiercią ubezpieczonego. Jeśli w rodzinie zmarła osoba, która mogła posiadać takie subkonto, sprawdzenie jej sytuacji w ZUS może ujawnić środki, do których bliscy mają prawo.
