Od 10 lipca 2027 roku w państwach Unii Europejskiej zaczną obowiązywać wspólne ograniczenia dotyczące dużych płatności gotówkowych. Najważniejsza zmiana wprowadza limit 10 tys. euro przy zakupie towarów lub usług od przedsiębiorcy. Transakcji przekraczającej tę wartość nie będzie można legalnie rozliczyć banknotami i monetami, Santeos.pl podaje, powołując się na dziennik.pl.
Drugi próg wyniesie 3 tys. euro. Nie będzie to zakaz płacenia gotówką, lecz granica, od której podmioty objęte unijnymi przepisami o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy będą musiały zidentyfikować klienta i potwierdzić jego tożsamość. Regulacje obejmą również kilka płatności, które wyglądają na powiązane i dotyczą jednego zakupu.
Limit płatności gotówką wyniesie 10 tys. euro
Rozporządzenie UE 2024/1624 ustanawia wspólną górną granicę płatności gotówkowych w zamian za towary lub usługi. Przedsiębiorca będzie mógł przyjąć albo przekazać w gotówce maksymalnie 10 tys. euro lub równowartość tej sumy w innej walucie.
Limit płatności gotówką będzie stosowany zarówno do jednej wpłaty, jak i do kilku operacji uznanych za powiązane. Nie będzie więc można zapłacić za jeden zakup na przykład w dwóch ratach po 6 tys. euro, jeżeli celem takiego podziału byłoby ominięcie ograniczenia.
Przepisy nie zmuszają wszystkich państw do podwyższenia krajowych limitów do poziomu 10 tys. euro. Kraje, które już stosują niższe progi, będą mogły je zachować. Rządy państw członkowskich otrzymają także możliwość wprowadzania bardziej rygorystycznych ograniczeń po przeprowadzeniu wymaganej procedury.
Unijny próg 10 tys. euro będzie maksymalnym limitem, a nie jednakową kwotą obowiązkową dla każdego państwa.
W Polsce już obecnie obowiązują osobne ograniczenia dla rozliczeń między przedsiębiorcami. Jednorazowa transakcja o wartości przekraczającej 15 tys. zł brutto powinna zostać opłacona za pośrednictwem rachunku płatniczego. Oznacza to, że unijne przepisy nie muszą automatycznie zwiększyć kwoty, którą polskie firmy mogą rozliczać gotówką.
Co zmieni próg 3000 euro?
Przy okazjonalnej transakcji gotówkowej o wartości co najmniej 3 tys. euro podmiot zobowiązany będzie musiał zastosować podstawowy środek bezpieczeństwa finansowego. Chodzi o ustalenie, kim jest klient, oraz sprawdzenie jego tożsamości na podstawie wiarygodnych danych lub dokumentów.
W praktyce może to oznaczać konieczność okazania dowodu osobistego, paszportu albo innego akceptowanego dokumentu. Sprzedawca objęty regulacjami będzie musiał zachować dane wymagane przez procedury AML. Samo przekroczenie progu nie oznacza jednak automatycznie zgłoszenia klienta organom ścigania ani uznania transakcji za podejrzaną.
Kontrola od 3000 euro obejmie operację wykonaną jednorazowo oraz kilka powiązanych płatności. Jeżeli klient podzieli należność na mniejsze części, ale dotyczą one tego samego zakupu, ich wartości będą analizowane łącznie.
Komentarz prawny: próg 3 tys. euro nie jest zakazem używania gotówki. Uruchamia obowiązek identyfikacji i weryfikacji klienta przez podmiot objęty systemem AML.
Klient nadal będzie mógł zapłacić gotówką za zakup o wartości 4 tys. euro. Transakcja nie pozostanie jednak anonimowa. Przy kwocie przekraczającej 10 tys. euro potrzebna będzie inna forma rozliczenia.
Dwa progi nie oznaczają tego samego
W doniesieniach o nowych regulacjach często łączone są kwoty 3 tys. i 10 tys. euro. Każda z nich pełni inną funkcję, dlatego nie należy przedstawiać niższego progu jako ogólnego zakazu płacenia gotówką.
| Wartość transakcji | Zasada od 10 lipca 2027 roku | Skutek dla klienta |
|---|---|---|
| Poniżej 3 tys. euro | brak automatycznego obowiązku identyfikacji wynikającego wyłącznie z tego progu | standardowa płatność, chyba że pojawi się podejrzenie przestępstwa |
| Od 3 tys. do 10 tys. euro | identyfikacja i potwierdzenie tożsamości przez podmiot zobowiązany | możliwa płatność gotówką, lecz bez pełnej anonimowości |
| Powyżej 10 tys. euro | zakaz zapłaty gotówką za towary lub usługi w relacji z przedsiębiorcą | konieczność użycia przelewu lub innej formy bezgotówkowej |
| Niższy limit krajowy | pierwszeństwo może mieć bardziej restrykcyjne prawo państwa | obowiązuje próg przyjęty w danym kraju |
Obowiązek sprawdzenia danych może pojawić się również poniżej 3 tys. euro, jeżeli przedsiębiorca albo instytucja nabierze podejrzeń dotyczących prania pieniędzy, finansowania terroryzmu lub prawdziwości przedstawionych informacji. W takich przypadkach kwota transakcji nie ma rozstrzygającego znaczenia.
Jakie zakupy obejmą nowe przepisy?
Nowe zasady płatności gotówką będą miały znaczenie przede wszystkim przy drogich zakupach i usługach. Mogą dotyczyć między innymi samochodów, biżuterii, zegarków, dzieł sztuki, sprzętu specjalistycznego, kosztownych remontów oraz usług świadczonych przez przedsiębiorców.
Najczęściej wskazywane przykłady to:
- zakup samochodu od salonu lub zawodowego sprzedawcy;
- płatność za biżuterię albo luksusowy zegarek;
- zakup wyposażenia firmy od innego przedsiębiorcy;
- zapłata za usługę budowlaną lub remontową;
- zakup dzieła sztuki w galerii;
- kilka zaliczek dotyczących jednej umowy;
- wpłaty dzielone między powiązane transakcje.
Sprzedawca nie będzie mógł ignorować związku między poszczególnymi wpłatami. Jeżeli kilka operacji tworzy jeden zakup, rozporządzenie nakazuje traktować je łącznie. Dokładniejsze kryteria rozpoznawania transakcji powiązanych mają być rozwijane w standardach technicznych i wytycznych organów odpowiedzialnych za system AML.
Eksperci compliance zwracają uwagę, że firmy powinny oceniać nie tylko wysokość pojedynczej wpłaty, lecz także umowę, harmonogram zaliczek i relacje między transakcjami.
Prywatna sprzedaż może być traktowana inaczej
Unijny limit 10 tys. euro nie obejmuje płatności między osobami fizycznymi, jeżeli żadna z nich nie działa zawodowo ani w ramach działalności gospodarczej. Prywatna sprzedaż używanego samochodu między dwiema osobami nie jest więc w rozporządzeniu traktowana tak samo jak zakup pojazdu w komisie.
Kluczowy będzie rzeczywisty charakter transakcji. Osoba regularnie sprzedająca samochody, elektronikę albo inne towary może zostać uznana za działającą profesjonalnie, nawet jeśli formalnie przedstawia transakcje jako prywatne. Sam opis umowy nie zawsze przesądza o zastosowaniu wyjątku.
Ograniczenie nie dotyczy również wpłat i płatności dokonywanych w placówkach banków, instytucji pieniądza elektronicznego oraz określonych dostawców usług płatniczych. Operacje przekraczające limit mogą jednak podlegać raportowaniu do jednostki analityki finansowej.
Czy UE zakazuje posiadania gotówki?
Nowe regulacje nie wprowadzają zakazu przechowywania banknotów, wypłacania pieniędzy z rachunku ani posiadania oszczędności w domu. Unijny limit 10000 euro odnosi się do płatności za towary lub usługi, gdy przynajmniej jedna strona działa w związku z działalnością zawodową.
Nie jest to również ten sam przepis, który dotyczy przewożenia pieniędzy przez granicę zewnętrzną Unii. Podróżny wjeżdżający na terytorium UE lub je opuszczający z kwotą co najmniej 10 tys. euro ma osobny obowiązek złożenia deklaracji celnej. Samo przewożenie zgłoszonej gotówki nie jest automatycznie zakazane.
Najważniejsze różnice można ująć następująco:
- Posiadanie większej kwoty gotówki pozostanie legalne.
- Prywatne płatności między osobami fizycznymi otrzymają wyjątek.
- Zakup od przedsiębiorcy powyżej 10 tys. euro nie będzie mógł zostać rozliczony gotówką.
- Transakcja od 3 tys. euro może wymagać sprawdzenia tożsamości.
- Państwo członkowskie będzie mogło utrzymać niższy limit krajowy.
Dlaczego Unia Europejska zmienia przepisy?
Gotówka pozwala szybko przenosić wartość bez pozostawiania tak szczegółowego śladu jak przelew bankowy. Z tego powodu duże transakcje gotówkowe są wykorzystywane do wprowadzania nielegalnych dochodów do legalnego obrotu, ukrywania pochodzenia pieniędzy i finansowania działalności przestępczej.
Rada UE wskazuje, że wspólny limit ma utrudnić pranie pieniędzy oraz usunąć różnice między państwami. Dotychczas część krajów stosowała bardzo niskie ograniczenia, podczas gdy inne nie posiadały jednolitego maksymalnego progu. Przestępcy mogli wykorzystywać te rozbieżności, przenosząc transakcje do państwa z łagodniejszymi zasadami.
Przepisy przeciw praniu pieniędzy obejmą też szerszy katalog podmiotów, bardziej szczegółowe zasady ustalania właścicieli przedsiębiorstw oraz nowe obowiązki dotyczące monitorowania ryzyka. Limit gotówkowy jest tylko jednym elementem całego unijnego pakietu AML.
Co powinny przygotować firmy?
Przedsiębiorcy przyjmujący wysokie płatności powinni przed lipcem 2027 roku dostosować procedury sprzedaży, księgowości i obsługi klienta. Szczególne znaczenie będzie miało prawidłowe rozpoznawanie powiązanych operacji oraz zabezpieczenie danych pobieranych podczas identyfikacji kupującego.
Firma powinna ustalić:
- kto może sprawdzać dokument tożsamości klienta;
- jakie dane wolno zapisać i jak długo je przechowywać;
- w jaki sposób system kasowy połączy wpłaty dotyczące jednej umowy;
- kiedy należy odmówić przyjęcia gotówki;
- jak rozpoznać próbę obejścia limitu;
- komu zgłaszać transakcje wzbudzające podejrzenia;
- jakie krajowe ograniczenia obowiązują w miejscu prowadzenia działalności.
Samo przyjęcie kilku banknotów mniej niż wynosi próg nie rozwiąże problemu, jeżeli pozostała część ceny zostanie zapłacona w ramach powiązanej operacji. Firmy będą musiały patrzeć na pełną wartość transakcji, a nie wyłącznie na pojedynczy paragon lub zaliczkę.
Nowe reguły od 10 lipca 2027 roku
Rozporządzenie zacznie być stosowane 10 lipca 2027 roku i będzie bezpośrednio obowiązywać w państwach członkowskich. Za naruszenie limitu kraje UE mają ustanowić skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje.
Największa zmiana dla klientów pojawi się przy gotówkowych zakupach o wartości od 3 tys. euro. Sprzedawca objęty regulacjami będzie musiał potwierdzić tożsamość kupującego, a powyżej 10 tys. euro płatność gotówkowa za towar lub usługę nie będzie możliwa. Niższe limity krajowe pozostaną dopuszczalne, dlatego przed dużą transakcją trzeba będzie sprawdzić nie tylko przepisy unijne, lecz także zasady obowiązujące w konkretnym państwie.
