Narkotyki są bardzo silną substancją, której przyjmowanie powoduje uzależnienie. „Narkotyk – substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego działająca na ośrodkowy układ nerwowy, wykorzystywana w celach medycznych i niemedycznych, powodująca efekty natury psychofizycznej m.in. uspokojenie, zniesienie bólu, odurzenie, euforię, pobudzenie lub sen, której systematyczne zażywanie w konsekwencji prowadzi do uzależnienia. (…) Ustawa dzieli narkotyki na dwie grupy: środki odurzające[1] i substancje psychotropowe”[2]. Narkomania polega na przyjmowaniu środków odurzających m. in. narkotyków, leków czy szkodliwych używek. Jest ona stałym lub okresowym przyjmowaniem w celach niemedycznych substancji psychotropowych, środków odurzających, w wyniku czego może powstać uzależnienie[3].
Rozpoczęcie przyjmowania narkotyków może doprowadzić do pojawienia się mechanizmu uzależnienia, może on mieć wymiar psychiczny, fizyczny lub społeczny. Uzależniony jest niejako w stanie przymusu, nie jest w stanie zapanować nad wewnętrznymi mechanizmami zmuszającymi go do poszukiwania i przyjmowania narkotyków. Mechanizm uzależnienia jest silniejszy od naszych naturalnych odruchów i w zdecydowanej większości przypadków powoduje odrzucenie uznanych norm postępowania, zasad i wartości. Uzależnieniu towarzyszy silne pragnienie zażycia kolejnej porcji substancji psychoaktywnej. Osoba uzależniona stawia wyżej chęć przyjęcia narkotyku nad potrzebami biologicznymi: jedzeniem, piciem, spaniem, odpoczynkiem[4].
Uzależnienie od narkotyków możemy podzielić na trzy typy:
– „Uzależnienie fizyczne: powoduje powstanie sztucznej potrzeby biologicznej domagającej się bezwzględnego zaspokojenia. Wystąpienie uzależnienia fizycznego świadczy o wystąpieniu sytuacji, w której psychoaktywna substancja została włączona do metabolizmu komórkowego. Jego obecność w organizmie jest niezbędna dla zachowania stanu równowagi wewnątrzustrojowej. Stan ten określa się często „stanem głodu” wywołującym potrzebę natychmiastowego zaspokojenia. Siła uzależnienia fizycznego jest charakterystyczna dla każdego typu substancji psychoaktywnej.
– Uzależnienie psychiczne: charakteryzuje się występowaniem przymusu przyjmowania substancji psychoaktywnej. Wywołują go potrzeby psychiczne oraz specyficzne cechy oddziaływania substancji psychoaktywnej na organizm. Uzależnienie psychiczne najczęściej poprzedza uzależnienie fizyczne. Zależność psychiczna prowadzi do ukształtowania się wzorca zachowania, w wyniku którego osoba podejmuje określone działania w celu pozyskania substancji psychoaktywnej w obawie przed wystąpieniem objawów abstynencji.
– Uzależnienie społeczne: jest obrazem mechanizmu uzależnienia od grupy lub określonej sytuacji. Może mieć obraz stereotypowych czynności charakterystycznych dla danej grupy (np. subkultury), bądź też sytuacji wynikających z interakcji z innymi osobami (w sytuacjach zawodowych, osobistych). Współcześnie ma charakter zachowań grupowych i „kulturowych” związanych z modą na przyjmowanie narkotyków w określonych sytuacjach (np. spotkania towarzyskie). W świetle badań wzorce społeczne należą do dominujących stymulatorów sięgania po narkotyki, zwłaszcza inicjacji narkotykowej”[5].
Przyjmowanie narkotyków ma negatywny wpływ na rozwój fizyczny i psychiczny człowieka[6]. Osoba przyjmująca narkotyki zmienia swoje zachowanie, nawyki, pojawiają się wahania nastroju i aktywności, odizolowuje się od bliskich, a w ich miejsce pojawiają się nowi koledzy, może również posługiwać się dziwnym niezrozumiałym językiem. Pojawia się częste łamanie ustalonych zasad, napady agresji, problemy finansowe oraz kłamstwa i oszustwa. Na takie zachowania trzeba być wyczulonym. Zawsze, kiedy zauważamy tego typu sytuacje, musimy poszukać ich przyczyn. Wygląd zewnętrzny również ulega zmianie, twarz staje się blada, pojawiają się krosty i owrzodzenia, przekrwione oczy, spada ciężar ciała, pojawia się nowy styl ubioru, fryzury i koloru włosów. Pojawiają się również objawy chorobowe takie jak uporczywy kaszel, osłabienia, wymioty, zmiany ciśnienia, pogorszenie stanu uzębienia, bóle w różnych częściach ciała, depresje i problemy psychiczne oraz złe wyniki badań krwi[7].
Katechizm Kościoła Katolickiego stwierdza, że przyjmowanie narkotyków „wyrządza bardzo poważne szkody zdrowiu i życiu ludzkiemu. Jest ciężkim wykroczeniem, chyba że wynika ze wskazań ściśle leczniczych. Potajemna produkcja i sprzedaż narkotyków są działaniami gorszącymi; stanowią one bezpośredni współudział w działaniach głęboko sprzecznych z prawem moralnym, ponieważ skłaniają do nich” (KKK 2291).
[1] Środki odurzające – każda substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego działająca na ośrodkowy układ nerwowy, określona w wykazie środków odurzających, stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy.
[2] Por. J. Wrona, Narkotyki, Narkomania – podstawy wiedzy, Częstochowa 2009, s. 17-18.
Substancja psychotropowa – każda substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego działająca na ośrodkowy układ nerwowy, określona w wykazie środków odurzających, stanowiącym załącznik nr 2 do ustawy.
[3] Por. tamże, s. 19-20.
[4] Por. red. M. Jędrzejko, Uwaga Narkotyki, Warszawa 2007, s. 20-21.
[5] Tamże, s. 21-22.
[6] Por. K. Zajączkowski, Uzależnienie od substancji psychoaktywnych, Warszawa 2003, s. 31-32.
[7] Por. J. Wrona, Narkotyki, Narkomania…, dz. cyt., s. 104-106.