2 listopada Kościół Katolicki obchodzi wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych, które w naszej polskiej tradycji jest często nazywane Dniem Zadusznym lub „zaduszkami”. Wspomnienie to wprowadził opat benedyktynów w Cluny we Francji św. Odilon, który w 998 roku zarządził modlitwy za dusze zmarłych właśnie w dniu 2 listopada. Praktyka modlitwy za zmarłych rozpowszechniła się bardzo szybko we Francji, Anglii, Niemczech czy Italii. Od XIII wieku zwyczaj ten stał się zwyczajną praktyką w Kościele powszechnym.
Z biegiem czasu zaczęto w ten dzień odprawiać trzy Msze Święte za jednego zmarłego. Zwyczaj ten w roku 1915 zatwierdził papież Benedykt XV. Od tego dnia kapłani mogą w tym dniu odprawić 3 Msze Święte, jedną w intencji przyjętej od wiernych, drugą w intencji wszystkich wiernych zmarłych, a trzecią w intencji papieża.
2 listopada Kościół wspomina wszystkich wiernych zmarłych, którzy jeszcze nie osiągnęli chwały nieba, a więc przebywają w czyśćcu. Prawda o istnieniu czyśćca została ogłoszona jako dogmat wiary na Soborze w Lyonie w roku 1274 oraz potwierdzona w czasie Soboru Trydenckiego (1545-1563). Sobór Trydencki stwierdził, że każdy z nas może pomóc duszom czyśćcowym poprzez ofiarowanie w ich intencji naszej modlitwy. Tego dnia (2 listopada) z pomocą duszom czyśćcowym przychodzi cały Kościół, dlatego też w tym szczególnym czasie można uzyskać odpust zupełny (w dniach od 1 do 8 listopada) oraz odpust cząstkowy w pozostałe dni listopada. Uzyskany odpust możemy ofiarować za naszych bliskich zmarłych.
Podjęcie modlitwy za zmarłych, zamawiając za nich Mszę Świętą lub ofiarując inne modlitwy, jest wyrazem naszej pamięci i miłości do tych, których już nie ma pośród nas cieleśnie. Msza Święta to najpiękniejsza modlitwa jaką my, ludzie wiary, możemy ofiarować za naszych zmarłych. Odpust to darowanie kary doczesnej za popełnione grzechy; może on być zupełny lub cząstkowy, zależnie od tego, czy od kary doczesnej należnej za grzechy uwalnia w części czy w całości (Indulgentiarum Doctrina, n.2). Odpusty cząstkowe czy zupełne mogą być zawsze ofiarowane za zmarłych na sposób wstawiennictwa (Indulgentiarum Doctrina, n.3).
Człowiek zostaje oczyszczony z grzechów w Sakramencie Pokuty, ale pozostaje jeszcze kara, jaką człowiek winien ponieść za wyrządzone zło. Każdy grzech niesie ze sobą konsekwencję, czyli karę za wyrządzone zło. Obrazowo można powiedzieć, że np. osoba, która nadużywa alkoholu z czasem popada w chorobę marskości wątroby, która jest konsekwencją za czyn, jakim było nadużywanie alkoholu. Podobną sytuację mamy w życiu duchowym, człowiek popełniając grzech musi ponieść karę, czyli zadośćuczynić Bogu za wyrządzone zło. Tę karę możemy odpokutować tu na ziemi przez uczynki miłosierdzia lub po śmierci w czyśćcu.
Wszystkie warunki, jakie musi spełnić wierny, aby uzyskać odpust, można podzielić na ogólne, szczegółowe i związane z danym odpustem.
Warunki ogólne są najbardziej podstawowymi, które musi spełnić wierny zawsze i niezależnie od rodzaju odpustu: zupełnego czy cząstkowego. I tak, aby ktoś mógł być zdolnym do uzyskania odpustu musi:
- być ochrzczony,
- być wolny od ekskomuniki,
- być w stanie łaski uświęcającej przynajmniej pod koniec wykonywania przepisanego dzieła,
- posiadać przynajmniej ogólną intencję uzyskania odpustu,
- wypełnić określoną czynność w wyznaczonym czasie w sposób pobożny, należyty i przewidziany w nadaniu odpustu (Enchiridion…, s. 21, n. 22 oraz kan. 996 w: KPK 193).
Warunki szczegółowe należy spełnić zawsze przy wykonywaniu czynności związanych z odpustem zupełnym. Do uzyskania odpustu zupełnego wymaga się wykonania dzieła obdarzonego odpustem i zawsze wypełnienia trzech następujących warunków szczegółowych:
- spowiedź sakramentalna – po jednej spowiedzi sakramentalnej można uzyskać kilka odpustów zupełnych. Chodzi tu przede wszystkim o to, by starający się uzyskać odpust zupełny był w stanie łaski uświęcającej i wolny od przywiązania do grzechu;
- Komunia eucharystyczna – po jednej Komunii świętej można uzyskać tylko jeden odpust zupełny. Komunia św. musi mieć miejsce w dniu zyskania odpustu;
- modlitwa w intencjach Ojca Świętego – po jednej modlitwie w intencjach Papieża można uzyskać tylko jeden odpust zupełny. Modlitwa ta musi mieć miejsce w dniu, w którym wykonuje się dzieło obdarzone odpustem. Warunek dotyczący modlitwy w intencjach Papieża (nie w intencji Papieża) wypełnia się całkowicie przez odmówienie jeden raz Ojcze nasz… i Zdrowaś…. Pozostawia się jednak wiernym swobodę wyboru jakiejkolwiek innej modlitwy, zgodnie z ich pobożnością;
- ponadto wymaga się wykluczenia wszelkiego przywiązania do grzechu, nawet powszedniego.
Staraj się zawsze korzystać z tego wielkiego daru, jaki daje Ci Kościół, by pomóc sobie samemu, ale także naszym bliskim zmarłym.