Oprócz szans i możliwości korzystania z nowych technologii są również zagrożenia z nimi związane. Do najistotniejszych zjawisk negatywnych, które upowszechniły się wraz z rozwojem nowych technologii, możemy zaliczyć:
- Zanik wartości humanistycznych i dominację technokratycznej wizji świata.
- Manipulację ludźmi oraz sterowanie ich świadomością.
- Bariery, które uniemożliwiają funkcjonowanie w społeczeństwie informacyjnym oraz zjawisko wykluczenia.
- Rozwijanie się patologii, która wiąże się z treściami, jakie znajdują się w Internecie[1].
Oprócz cech pozytywnych komputer może być poważnym zagrożeniem szczególnie dla dzieci i młodzieży, nawet wtedy, kiedy nie jest podłączony do Internetu. Dzieci mogą odtwarzać na nim gry lub filmy, które zawierają treści wulgarne i pornograficzne. W Internecie można znaleźć wiele cennych informacji, ale można go nazwać też największym śmietnikiem świata, gdyż znajdują się tam demoralizujące i wulgarne treści i można się na nie natknąć, nawet jeśli się tego nie chce[2]. „Z jednej strony Internet jest źródłem szybkiego dotarcia do informacji, z drugiej zaś strony dostarcza coraz więcej informacji płytkich, niezweryfikowanych oraz przygotowanych bez spełnienia standardów naukowych. Wśród tych ostatnich nie brakuje materiałów naruszających powszechnie akcentowane normy i wzorce moralne”[3]. Zatem Internet to wynalazek otwierający nowe możliwości, jednak związany jest również z zagrożeniem[4]. „Dialog z maszyną, jaką jest komputer, zastępuje człowiekowi łączność z rzeczywistym obiektem. (…) Komputer odbiera osobom uzależnionym poczucie wolności, prywatności, a także uniemożliwia im krytyczne ustosunkowanie się do otaczającego świata”[5].
„Uzależnienie następuje wtedy, gdy korzystanie z Internetu zaczyna przeszkadzać, a nie pomagać w pracy, w szkole czy w życiu codziennym. Wielu ludzi używa sieci jako ucieczki od negatywnych uczuć, co w przyszłości może doprowadzić do uzależnienia się od cyberprzestrzeni. Większość z nich przyznaje się do braku poczucia czasu, zwiększenia uczucia intymności oraz braki kontroli nad własnym zachowaniem, kiedy korzysta z sieci. Uzależnienie od tzw. netu dotyczy różnorodnych zachowań i problemów z ich kontrolą. Ze względu na rodzaj preferowanej usługi można je podzielić na pięć specyficznych podtypów:
– uzależnienie od cyberseksu (cybersexual addiction) – osoba taka lubi przeglądać w sieci strony pornograficzne lub prowadzić rozmowy on-line o tej tematyce;
– uzależnienie od kontaktów on-line[6] (cyberrelational addiction) – osoby te cierpią na uzależnienie od rozmów, są mocno zaangażowane w wirtualne związki. Przyjaciele z sieci szybko stają się ważniejsi od znajomych i rodziny. W wielu przypadkach doprowadza to do destabilizacji rodziny lub zerwania kontaktów z ludźmi ze świata zewnętrznego;
– uzależnienie od wirtualnych gier (net gaming) – ludzie przejawiający to uzależnienie obsesyjnie uprawiają hazard, zakupy, handel akcjami poprzez sieć. Ludzie ci wydają ogromne sumy na wirtualne kasyna, gry interaktywne, aukcje oraz domy maklerskie, zaniedbując przy tym swoje obowiązki zawodowe i rodzinne. Harmonogram dnia jest podporządkowany tym czynnościom;
– uzależnienie od informacji (information overload) – osoby cierpiące na tego typu uzależnienie maja potrzebę nadmiernego przeglądania stron WWW.
W celu uzyskania informacji spędzają dużo czasu na przeglądaniu i zbieraniu danych;
– uzależnienie od komputera (komputer addiction) – najczęściej dotyczy ludzi, którzy w pracy zamiast wykonywania swoich obowiązków, spędzają czas na obsesyjnym graniu w nieinteraktywne gry typu układanie pasjansa”[7].
W literaturze dotyczącej tej problematyki nie ma jednej nazwy tego uzależnienia, często używa się zamiennie takich terminów jak: internetoholizm, internetozależność, zaburzenia spowodowane zależnością od Internetu, cybernałóg, siecioholizm, sieciozależność oraz uzależnienie od Internetu i to pojęcie ma najbardziej uniwersalny charakter[8].
Podstawowymi objawami uzależnienia od komputera i Internetu jest: nadużywanie Internetu i brak kontroli nad nim oraz pojawienie się zespołu abstynencyjnego, który po nagłym odstawieniu komputera objawia się w złym samopoczuciu, nerwowości, złym nastroju i agresji[9].
[1] Por. G. Cęcelek, Technologia informacyjna w procesie edukacji, szanse i zagrożenia, w: Problemy opiekuńczo wychowawcze, styczeń 2010, s. 36-37.
[2] Por. M. Dziewiecki, Pornografia, Internet i nieletni, w: Źródło nr 45, Kraków 2009, s. 19.
[3] M. Jędrzejko, W. Bożejewicz, W. Janiszewski, Narkomania – nowe zjawiska i zagrożenia,
Warszawa 2007, s. 17.
[4] Por. M. Braun-Gałkowska, Oddziaływanie internetu na psychikę dzieci i młodzieży, w: Edukacja medialna nr 3, 2003, s. 19.
[5] A. Andrzejewska, Nowe technologie informacyjne źródłem zagrożeń dla dzieci i młodzieży,
w: Opieka, wychowanie, terapia nr 4, Warszawa 2003, s. 7.
[6] On-line (online, z ang dosł. na linii) – zwykle status osoby, serwera lub innego przedmiotu związanego z dostępem do internetu, który informuje o dostępności – aktywności. Przeciwieństwem trybu on-line jest tryb off-line
[7] S. Taboł, Cyberuzależnienia, w: Edukacja medialna nr 1, 2003 s. 28-29.
[8] Por. A. Mardofel, Z. Iwanowski, B. Chudzik, Czy Internet uzależnia?, w: Remedium nr 7-8, Warszawa 2005, s. 35.
[9] Por. C. Cekiera, Uzależnienie od komputera i mediów, w: Problemy alkoholizmu nr 2-3, Warszawa 2005, s. 6.